Bạn đang ở: Trang chủ Trích đoạn Nhận biết và chứng ngộ Các khái niệm trong cuộc sống Khoa học và tôn giáo có gặp nhau không
 
 
Các khái niệm trong cuộc sống

Khoa học và tôn giáo có gặp nhau không

Science and Religion | The Great Courses

Thầy đã nói rằng các thực nghiệm khoa học là với đối thể, và thực nghiệm tôn giáo là với chủ thể. Nhưng bây giờ có khoa học mới tăng trưởng, tâm lí học, hay chính xác hơn, tâm lí học chiều sâu, điều là cả chủ thể và đối thể. Vậy khoa học và tôn giáo gặp nhau trong tâm lí học chiều sâu.

 

Chúng không thể gặp gỡ được. Tâm lí học chiều sâu, hay khảo cứu về hiện tượng hồn, vẫn có tính đối thể. Và phương pháp của tâm lí học chiều sâu là phương pháp của khoa học đối thể.

Cố thấy sự phân biệt này. Chẳng hạn, bạn có thể học thiền theo cách khoa học. Bạn có thể quan sát ai đó đang thiền, nhưng thế thì thiền đã trở thành đối thể cho bạn. Bạn thiền và tôi quan sát. Tôi có thể mang mọi dụng cụ khoa học tới để quan sát điều đang xảy ra cho bạn, cái gì đang xảy ra trong bạn, nhưng khảo cứu này vẫn còn có tính đối thể. Tôi ở bên ngoài. Tôi không thiền. Bạn thiền; bạn là đối thể và bạn là đối thể với tôi.

Thế rồi tôi có thể cố hiểu cái gì đang xảy ra cho bạn. Ngay cả qua dụng cụ nhiều điều có thể được biết về bạn, nhưng điều đó sẽ vẫn còn có tính đối thể và khoa học. Cho nên thực sự, bất kì cái gì tôi đang khảo cứu đều không là điều thực đang xảy ra cho bạn, mà là hiệu quả mà thân thể bạn đang ghi lại.

Bạn không thể xuyên thấu vào vị phật, điều đang xảy ra cho ông ấy, vì thực sự không cái gì xảy ra ở đó. Trung tâm sâu nhất của người chứng ngộ là hư không. Hư không đang xảy ra ở đó. Và nếu không cái gì xảy ra, làm sao bạn có thể khảo cứu nó được? Bạn có thể khảo cứu cái gì đó. Bạn có thể khảo cứu sóng Alpha; điều đang xảy ra cho tâm trí, cho thân thể, cho hệ thống hoá chất, bạn có thể hiểu. Nhưng thực sự sâu bên dưới, khi ai đó trở nên chứng ngộ, không có bất kì cái gì xảy ra. Mọi việc xảy ra đã dừng lại.

Đây là điều được ngụ ý - thế giới đã dừng lại. Bây giờ không có sansar, không có việc xảy ra. Ông ấy hiện hữu dường như ông ấy không hiện hữu. Đó là lí do tại sao Phật nói, 'Bây giờ ta đã trở thành vô atman, vô ngã. Không có người nào bên trong ta. Ta chỉ là trống rỗng. Ngọn lửa đã biến mất, và ngôi nhà là trống vắng.' Không cái gì đang xảy ra. Bạn có thể ghi lại được cái gì từ nó? Nhiều nhất bạn có thể ghi lại rằng không cái gì đang xảy ra. Nếu cái gì đó xảy ra nó có thể được ghi lại theo cách đối thể.

Phương pháp của khoa học vẫn còn là đối thể, và khoa học rất sợ tính chủ thể, bởi nhiều lí do. Khoa học và tâm trí khoa học không thể tin được vào tính chủ thể, vì trước tiên, nó là riêng tư và cá nhân và không người nào có thể đi vào trong nó được. Nó không thể trở thành công khai và tập thể, và chừng nào cái gì đó không là công khai và tập thể, không cái gì có thể được nói về nó. Người đang nói có thể bị lừa, hay có thể đang lừa người khác. Người đó có thể là người nói dối. Hay, người đó có thể chỉ trong ảo tưởng, không phải người nói dối. Người đó có thể nghĩ và tin rằng điều này đã xảy ra cho người đó, và điều này có thể chỉ là ảo tưởng, tự lừa dối.

Cho nên với khoa học chân lí phải có tính đối thể. Người khác phải có khả năng tham gia vào trong nó, để cho chúng ta có thể phán xét liệu nó có xảy ra hay không. Thứ hai, nó phải là điều có thể được lặp lại; nó phải là lặp lại được. Nếu chúng ta đun nước nó bay hơi tại nhiệt độ nào đó - điều đó phải là lặp lại được. Để cho chúng ta lặp lại và lặp lại nó bay hơi ở nhiệt độ nào đó. Nếu nó bay hơi chỉ một lần ở một trăm độ và không bao giờ bay hơi lần nữa, hay lúc thì ở chín mươi độ và lúc thì tám mươi độ, và cùng kết luận phải được đạt tới qua nhiều thực nghiệm lặp lại.

Nhưng việc nhận ra mang tính chủ thể là không lặp lại được - nó thậm chí là không thể dự đoán được. Và bạn không thể mời được nó; nó xảy ra. Bạn không thể ép buộc nó. Bạn có thể đạt tới thiền sâu, bạn có thể có trải nghiệm đỉnh rất phấn chấn, nhưng nếu ai đó nói, 'Lặp lại nó ở đây,' bạn có thể không có khả năng lặp lại nó. Ngược lại, vì ai đó nói, và bạn làm nỗ lực để lặp lại nó, chính nỗ lực này có thể trở thành rào chắn. Thậm chí sự hiện diện của người quan sát có thể gây sao lãng. Bạn có thể không có khả năng lặp lại nó.

Khoa học cần các thực nghiệm đối thể, lặp lại được. Và tâm lí học, nếu nó muốn là khoa học, phải tuân theo các qui tắc khoa học. Tôn giáo có tính chủ thể. Nó không quan tâm tới việc chứng minh bất kì sự kiện nào; thay vì thế, nó quan tâm tới việc đi tới trải nghiệm cá nhân về điều đó. Và điều sâu sắc nhất phải vẫn còn có tính cá nhân, và điều tối thượng phải vẫn còn có tính riêng tư; nó không thể trở thành tính tập thể. Vì chừng nào mọi người còn chưa đi tới trạng thái của người chứng ngộ, nó không thể trở thành tính tập thể. Bạn phải trưởng thành để đạt tới nó.

Cho nên khoa học và tôn giáo thực sự không thể gặp gỡ, vì cách tiếp cận của chúng là khác. Tôn giáo là tuyệt đối riêng tư - mối quan tâm của cá nhân với bản thân người đó. Vì điều này, các nước trong quá khứ đã có nhiều tính tôn giáo hơn các nước khác vẫn còn có tính cá nhân. Đôi khi thậm chí nó còn có vẻ ích kỉ. Mọi người đều quan tâm tới bản thân mình, sự trưởng thành riêng của mình, chứng ngộ riêng của mình; không quan tâm tới người khác, dửng dưng với người khác, dửng dưng với xã hội, các ước định xã hội, nghèo nàn, nô lệ. Mọi người đều quan tâm tới bản thân mình, với sự trưởng thành tới đỉnh tối thượng. Điều đó cũng có vẻ ích kỉ.

Các nước phương Tây nhiều tính xã hội hơn, ít tính cá nhân hơn. Đó là lí do tại sao chính khái niệm về chủ nghĩa cộng sản đã là không thể được với tâm trí Ấn Độ. Chúng ta đã cho một Phật và một Patanjali, nhưng chúng ta không thể cho một Marx. Nó phải tới từ phương Tây nơi xã hội, toàn thể tập thể, là quan trọng hơn cá nhân; nơi khoa học là quan trọng hơn tôn giáo; nơi mà điều xảy ra một cách đối thể là quan trọng hơn điều xảy ra trong riêng tư tuyệt đối của bạn. Điều xảy ra trong riêng tư là tựa mơ cho phương Tây.

Nhìn vào điều này: cái xảy ra một cách công khai chúng ta đã gọi là maya, ảo vọng. Shankara nói toàn thế giới là ảo vọng; duy nhất cái xảy ra sâu bên dưới bên trong bạn, cái tối thượng, Brahma, cái xảy ra ở đó là thực, và mọi thứ là không thực. Hoàn toàn đối lập là thái độ khoa học phương tây: cái xảy ra bên trong bạn là ảo vọng; cái xảy ra bên ngoài là cái thực. Thực tại có đó bên ngoài, và thế giới mơ có đó bên trong.

Đây là hai thái độ - khác biệt, cách tiếp cận đối lập đối xứng tới mức không thể có gặp gỡ. Cũng không có nhu cầu. Chiều hướng của chúng là khác, phạm vi của chúng là khác. Chúng không bao giờ chờm lấp lẫn nhau; không có xung đột chút nào. Và không cần có xung đột. Khoa học làm việc với thế giới đối thể, và tôn giáo làm việc với cá nhân, thế giới chủ thể. Chúng không bao giờ bắt chéo lẫn nhau. Không thể có bất kì xung đột nào.

Và với tôi, khi bạn làm việc với thế giới bên ngoài, làm việc với thái độ khoa học đi. Khi bạn làm việc với bản thân bạn, làm việc với thái độ tôn giáo đi. Và không tạo ra bất kì xung đột nào; không có nhu cầu. Đừng mang khoa học cho thế giới bên trong, và đừng mang tôn giáo cho thế giới bên ngoài.

Nếu bạn mang tôn giáo cho thế giới bên ngoài, bạn sẽ tạo ra hỗn độn. Ở Ấn Độ chúng ta đã tạo ra điều đó - nó là đống lộn xộn. Nếu bạn mang thái độ khoa học cho cái bên trong, bạn sẽ tạo ra điên khùng - phương Tây đã tạo ra nó. Bây giờ phương Tây hoàn toàn thần kinh. Và cả hai đã phạm cùng sai lầm. Đừng làm lẫn lộn hai điều này, và đừng cố đem cái bên ngoài vào cái bên trong, hay đem cái bên trong vào cái bên ngoài. Để tính chủ thể là tính chủ thế và để tính đối thể là tính đối thể. Trong khi bạn đi ra ngoài, có tính khoa học và đối thể, và trong khi bạn đi vào trong, có tính tôn giáo và chủ thế.

Không có nhu cầu tạo ra bất kì xung đột nào. Không có xung đột đâu. Xung đột nảy sinh chỉ vì chúng ta muốn áp đặt một thái độ lên cả hai thực tại. Chúng ta muốn hoặc là khoa học toàn bộ, hoặc là tôn giáo toàn bộ - điều đó là sai. Với đối thể, cách tiếp cận chủ thể sẽ là giả, nguy hiểm, có hại, và ngược lại.

 

Từ "Vigyan Bhairav Mật tông - tập 3, Ch.52"