Bạn đang ở: Trang chủ Trích đoạn Nhận biết và chứng ngộ Nhận biết và tỉnh táo Ngủ và thiền - phần 2
 
 
Nhận biết và tỉnh táo

Ngủ và thiền - phần 2

Laura Mitchell relaxatie techniek bij fibromyalgie | Psychfysio ...

 

Ananda đã sống với Phật trong nhiều năm, trong nhiều năm ông ấy đã ngủ gần Phật. Một sáng ông ấy hỏi Phật, “Trong nhiều năm tôi đã quan sát thầy ngủ. Thầy không trở mình lần nào; thầy ngủ cả đêm trong cùng một tư thế. Các chi của thầy vẫn nguyên chỗ chúng ở khi thầy nằm xuống ban đêm; không một chuyển động nhỏ nào. Nhiều lần tôi thức dậy lúc nửa đêm để kiểm tra xem liệu thầy có chuyển động không. Tôi đã thức nhiều đêm quan sát thầy - bàn tay thầy, bàn chân thầy, vẫn ở nguyên một vị trí; thầy không bao giờ đổi bên. Thầy có giữ một loại kỉ lục nào về giấc ngủ của thầy trong cả đêm không?”

“Ta không cần giữ bất kì kỉ lục nào cả”, Phật đáp, “Ta ngủ trong trạng thái có ý thức, cho nên ta thấy không cần đổi bên. Ta có thể đổi bên nếu ta muốn. Trở mình bên nọ sang bên kia không phải là yêu cầu của giấc ngủ, nó là yêu cầu của tâm trí bất ổn của ông.” Tâm trí bất ổn thậm chí không thể nghỉ yên ở một chỗ trong đêm, nói chi đến cả ngày dài. Ngay cả khi ngủ ban đêm, toàn thể thời gian này thân thể biểu lộ cái bất ổn của nó.

Nếu bạn quan sát một người ngủ ban đêm, bạn sẽ thấy người đó liên tục bất ổn suốt đêm. Bạn sẽ thấy người đó di chuyển tay nhiều phần hệt như cách người đó làm khi người đó thức trong ngày. Trong mơ ban đêm của người đó, bạn sẽ thấy người đó chạy và thở hổn hển nhiều phần hệt như cách điều đó xảy ra với ai đó trong ngày - người đó cảm thấy thở dốc, mệt mỏi. Ban đêm, trong giấc mơ, người đó đánh nhau nhiều phần như cách người đó đánh nhau ban ngày. Người đó tràn đầy đam mê ban ngày, cả ban đêm nữa. Không có khác biệt nền tảng giữa ngày và đêm của người như vậy, ngoại trừ rằng ban đêm người đó nằm ra, kiệt sức, vô ý thức; mọi thứ khác vẫn tiếp tục vận hành như thường. Cho nên Phật nói, “Ta có thể đổi bên nếu ta muốn, nhưng không có nhu cầu.”

Nhưng chúng ta không nhận ra... Một người ngồi trên ghế liên tục rung đùi. Hỏi người đó, “Sao anh rung đùi thế? Có thể hiểu được nếu chúng chuyển động khi anh bước, nhưng sao chúng chuyển động khi anh đang ngồi trong ghế?” Khi bạn nói điều này, người đó sẽ dừng ngay lập tức. Thế rồi người đó sẽ không rung đùi trong một giây, nhưng người đó sẽ không có lời giải thích nào về việc tại sao người đó làm điều ấy. Điều ấy chứng tỏ bất ổn bên trong gây ra xáo động trong toàn thân. Bên trong là tâm trí bất ổn; nó không thể tĩnh lặng, trong một vị trí, cho dù là một khoảnh khắc. Nó sẽ giữ toàn thân cựa quậy: đùi sẽ rung rung, đầu sẽ lắc lư; ngay cả khi ngồi thân thể sẽ đổi bên.

Đó là lí do tại sao, thậm chí trong mười phút, bạn thấy khó ngồi tĩnh lặng trong thiền thế. Và từ hàng nghìn điểm khác nhau thân thể thôi thúc bạn co duỗi và quay người. Chúng ta không chú ý đến điều này chừng nào chúng ta chưa ngồi với nhận biết trong thiền. Thế thì chúng ta nhận ra đây là loại thân thể gì; nó không muốn vẫn còn tĩnh lặng trong một vị trí cho dù là một giây. Lẫn lộn, căng thẳng, và kích động của tâm trí khuấy động toàn thân.

Trong khoảng mười phút mọi thứ biến mất trong giấc ngủ không tỉnh - mặc dầu mười phút này là sẵn có chỉ cho người hoàn toàn khoẻ mạnh và an bình, không phải cho mọi người. Những người khác có được loại giấc ngủ này ở bất kì chỗ nào từ một đến năm phút; phần lớn mọi người chỉ có được hai hay một phút ngủ say. Chút ít tinh tuý chúng ta nhận được trong một phút đạt tới cội nguồn cuộc sống đó, chúng ta dùng cho hai mươi bốn giờ làm việc tiếp. Bất kể chút ít lượng dầu đó mà chiếc đèn nhận được trong thời kì ngắn ngủi đó, chúng ta dùng nó để thực hiện cuộc sống của chúng ta trong trọn hai mươi bốn tiếng. Chiếc đèn của cuộc sống người ta bùng cháy trên bất kể lượng dầu nào nó nhận được. Đây là lí do cho chiếc đèn cháy chậm thế - không đủ dầu được thu thập để làm cho chiếc đèn cuộc sống bùng cháy sáng, để cho nó có thể trở thành ngọn đuốc bốc cháy sáng.

Thiền đem bạn dần trở về cội nguồn của sự sống. Thế thì không phải là bạn liên tục lấy một chút ít sự nuôi dưỡng từ nó ra, bạn đơn giản ở trong bản thân cội nguồn đó. Thế thì không phải là bạn đổ đầy dầu vào chiếc đèn của bạn - thế thì toàn thể đại dương dầu trở thành sẵn có cho bạn. Thế thì bạn bắt đầu sống trong chính đại dương đó. Với loại sống đó, giấc ngủ biến mất - không theo nghĩa là người ta không ngủ thêm nữa, mà theo nghĩa là, ngay cả khi người ta ngủ, ai đó bên trong vẫn còn thức tỉnh xa cách. Thế thì mơ không còn tồn tại. Người yogi duy trì tỉnh thức, người đó ngủ, nhưng người đó không bao giờ mơ - mơ của người đó biến mất toàn bộ. Và khi mơ biến mất, ý nghĩ biến mất. Điều chúng ta biết như ý nghĩ trong trạng thái thức, được gọi là mơ trong trạng thái ngủ. Chỉ có hơi chút khác biệt giữa ý nghĩ và mơ: ý nghĩ là mơ được văn minh hoá hơi chút hơn, trong khi mơ hơi chút nguyên thuỷ hơn về bản chất. Trong hai điều này, một điều cơ bản là ý nghĩ nguồn gốc.

Thực ra, trẻ con, hay các bộ lạc nguyên thuỷ, chỉ có thể nghĩ theo hình ảnh, không theo lời. Ý nghĩ đầu tiên của con người bao giờ cũng trong hình ảnh. Chẳng hạn, khi đứa trẻ đói, nó không nghĩ bằng lời, “Mình đói.” Đứa trẻ có thể hình dung ra bầu vú mẹ; nó có thể tưởng tượng bản thân mình đang bú vú. Nó có thể được rót đầy với ham muốn rúc vào bầu vú, nhưng nó không thể hình thành lời. Việc hình thành lời nói bắt đầu muộn mãi về sau; hình ảnh xuất hiện trước nhất...

Ngôn ngữ của lời là thuận tiện trong ngày, nhưng nó không hữu dụng vào ban đêm. Chúng ta trở thành nguyên thuỷ vào ban đêm. Chúng ta biến mất trong giấc ngủ như chúng ta vậy. Chúng ta đánh mất bằng cấp, giáo dục đại học, mọi thứ. Chúng ta được chuyển tới điểm nơi con người nguyên thuỷ có thời đã đứng. Đó là lí do tại sao hình ảnh nổi lên vào ban đêm trong giấc ngủ, và lời xuất hiện vào ban ngày. Nếu chúng ta muốn làm tình trong ngày, chúng ta có thể nghĩ dưới dạng lời, nhưng ban đêm, không có cách nào diễn đạt yêu ngoại trừ qua hình ảnh.

Ý nghĩ dường như không sốnh động như mơ. Trong mơ toàn thể hình ảnh xuất hiện trước bạn. Đó là lí do tại sao chúng ta tận hưởng việc xem phim dựa trên tiểu thuyết hơn là đọc chính tiểu thuyết đó. Lí do duy nhất cho điều này là ở chỗ tiểu thuyết là trong ngôn ngữ của lời, trong khi phim ảnh là trong ngôn ngữ của hình ảnh. Theo cùng cách này, bạn cảm thấy vui lớn hơn để ở đây và lắng nghe tôi sống. Bạn sẽ không cảm thấy cùng vui đó khi nghe bài nói này qua băng ghi âm, vì ở đây hình ảnh hiện diện, trên băng ghi âm chỉ có lời. Ngôn ngữ của hình ảnh gần gũi với chúng ta hơn, tự nhiên hơn. Ban đêm lời chuyển thành hình ảnh; đó là khác biệt có đó.

Ngày mơ biến mất, ý nghĩ cũng biến mất; ngày ý nghĩ biến mất, mơ cũng biến mất. Nếu ngày là trống rỗng ý nghĩ, đêm sẽ trống rỗng mơ. Và nhớ, mơ không cho phép bạn ngủ, và ý nghĩ không cho phép bạn ngủ, và ý nghĩ không cho phép bạn thức. Phải chắc bạn hiểu cả hai điều: mơ không cho bạn ngủ, và ý nghĩ không cho bạn thức. Nếu mơ biến mất, ngủ sẽ là toàn bộ; nếu ý nghĩ biến mất, thức tỉnh sẽ là toàn bộ. Nếu thức tỉnh là toàn bộ và ngủ là toàn bộ, thế thì không mấy khác biệt tồn tại giữa hai điều này. Khác biệt duy nhất là trong việc giữ cho mắt mở hay nhắm, và khác biệt trong thân thể là làm việc hay nghỉ ngơi. Người thức tỉnh toàn bộ, ngủ toàn bộ, nhưng trong cả hai trạng thái này ý thức của người đó vẫn còn đích xác như nhau. Ý thức là một, không thay đổi; chỉ thân thể thay đổi. Thức, thân thể làm việc; ngủ, thân thể nghỉ ngơi.

Một người bạn đã hỏi tại sao Thượng đế không được đạt tới trong giấc ngủ. Câu trả lời của tôi là: ngài có thể được đạt tới nếu bạn có thể vẫn còn thức tỉnh ngay cả trong giấc ngủ. Và do vậy phương pháp thiền của tôi là phương pháp ngủ - ngủ trong nhận biết, đi vào trong giấc ngủ với nhận biết. Đó là lí do tại sao tôi yêu cầu bạn làm thảnh thơi thân thể bạn, thảnh thơi hơi thở của bạn, làm bình lặng ý nghĩ của bạn. Mọi điều này là chuẩn bị cho ngủ. Do đó, việc thường xảy ra là một số bạn đi vào ngủ trong khi thiền - hiển nhiên; đây là việc chuẩn bị cho ngủ. Và, trong khi chuẩn bị cho nó, họ không biết khi nào họ đi ngủ. Đó là lí do tại sao tôi lặp lại lời gợi ý này: duy trì thức tỉnh bên trong, vẫn còn có ý thức bên trong; để thân thể được thảnh thơi toàn bộ, để việc thở được thảnh thơi toàn bộ, việc được thảnh thơi hơn nó thường vậy trong khi ngủ. Nhưng duy trì thức tỉnh bên trong. Bên trong, để nhận biết của bạn bùng cháy như chiếc đèn để cho bạn không rơi vào buồn ngủ.

Điều kiện khởi đầu cho thiền và ngủ là như nhau, nhưng có khác biệt trong điều kiện cuối cùng. Điều kiện thứ nhất là ở chỗ thân thể phải được thảnh thơi. Nếu bạn đang bị mất ngủ, điều đầu tiên bác sĩ sẽ dạy cho bạn là thảnh thơi. Ông ấy sẽ yêu cầu bạn làm cùng điều tôi yêu cầu đây: thảnh thơi thân thể bạn, không để bất kì căng thẳng nào còn trong thân thể bạn; để cho thân thể bạn chùng lỏng toàn bộ, giống như nùn bông vậy. Bạn đã bao giờ để ý đến cách chó hay mèo ngủ không? Chúng ngủ dường như là chúng không ngủ vậy. Bạn đã bao giờ để ý đứa trẻ mới đẻ ngủ không? Không có căng thẳng ở bất kì đâu - cánh tay và đùi nó vẫn còn chùng không thể tin được. Quan sát thanh niên và người già - bạn sẽ thấy mọi thứ căng thẳng trong họ. Cho nên bác sĩ sẽ yêu cầu họ thảnh thơi.

Cùng điều kiện này áp dụng cho ngủ: việc thở nên được thảnh thơi, sâu sắc và chậm. Bạn phải đã chú ý rằng với chạy bộ, việc thở trở nên nhanh hơn và tuần hoàn máu tăng lên. Với việc ngủ, tuần hoàn máu phải chậm dần lại - tình huống này nên đối lập với việc chạy bộ - và thế thì việc thở sẽ thảnh thơi. Cho nên điều kiện thứ hai là: thảnh thơi việc thở của bạn...

Cho nên các điều kiện cho thiền chủ yếu là cùng những điều kiện áp dụng được cho ngủ: thảnh thơi thân thể bạn, thảnh thơi việc thở của bạn, buông bỏ ý nghĩ. Và do vậy, với ngủ cũng như với thiền, các điều kiện ban đầu là đúng như nhau. Khác biệt là ở điều kiện cuối cùng. Trong ngủ bạn vẫn còn trong việc ngủ say; trong thiền bạn duy trì hoàn toàn thức tỉnh - có vậy thôi.

Cho nên bạn là đúng trong việc hỏi câu hỏi này. Có quan hệ sâu sắc giữa việc ngủ và việc thiền. Tuy nhiên, có khác biệt rất có ý nghĩa giữa hai điều này: khác biệt giữa trạng thái có ý thức và vô ý thức. Ngủ là vô nhận biết, thiền là thức tỉnh.

 

Từ "Và bây giờ và ở đây, Tập 1, Ch. 4"

 
 
 
 

Bài  mới nhất

Bài  xem nhiều

Đăng  nhập